Bedaius Senai Fi Tertibiş Şerai 6 Cilt / بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع

Bedâiü’s-Sanâi’ fî Tertîbi’ş-Şerâi’, İmam Kâsânî (ö. 587/1191) tarafından kaleme alınan, Hanefî mezhebinin en sistemli ve en önemli fıkıh eserlerinden biridir. Eser, sadece bir fetva kitabı değil, aynı zamanda fıkıh metodolojisinin (usul) füru fıkha (uygulama) mükemmel bir şekilde yansıtıldığı bir şaheserdir.

Bu eseri diğer klasik fıkıh kitaplarından ayıran temel özellikler şunlardır:

1. Eşsiz Mantıksal Düzen (Sistematik Yapı)

Kitabın adındaki "fî Tertîbi’ş-Şerâi’" ifadesi, "hükümlerin düzenlenmesi üzerine" anlamına gelir. Klasik fıkıh kitapları genellikle meseleleri dağınık veya nakil odaklı işlerken, Kâsânî her konuyu belirli bir mantık silsilesiyle ele alır:

• Önce konunun mahiyetini ve tanımını yapar.

• Ardından meşruiyet delillerini (Kur’an, Sünnet vb.) sunar.

• Daha sonra rükünler, şartlar, hükümler ve bu hükümleri bozan durumlar şeklinde bir hiyerarşi izler.

2. Teşvik Edici Bir Üslup ve Metot

Kâsânî, bir konuyu işlerken "Bu konunun aslı nedir?", "Şartları nelerdir?" gibi sorular sorarak okuyucuyu zihinsel bir sürece dahil eder. Bu yöntem, fıkhi hükümlerin ezberlenmesinden ziyade kavranmasını sağlar.

3. Mezhep İçi ve Mezhepler Arası Karşılaştırma

Eserde Hanefî mezhebi içindeki görüş ayrılıklarına (İmam Ebû Hanîfe, Ebû Yusuf ve İmam Muhammed arasındaki farklar) yer verildiği gibi, yer yer İmam Şâfiî gibi diğer müctehidlerin görüşlerine de değinilir ve bu görüşler mukayese edilir.

4. Yazılış Hikayesi

Eserle ilgili meşhur bir menkıbe vardır: Kâsânî, hocası Alâeddin es-Semerkandî’nin Tuhfetü’l-Fukahâ adlı eserini şerh ederek bu kitabı hazırlamıştır. Hocası bu çalışmayı o kadar beğenmiştir ki, kızı Fatma’yı (ki kendisi de büyük bir fakihedir) Kâsânî ile evlendirmiş; dönemin alimleri bu duruma "Tuhfe'sini şerh etti, kızını nikahladı" şeklinde atıfta bulunmuşlardır.